Kısa cevap: Bilgisayar donduğunda ilk yapılacak şey güç düğmesine basmak değil, Ctrl + Shift + Esc tuşlarına birlikte basıp Görev Yöneticisi'ni açmaktır. Açılan listede "Yanıt vermiyor" yazan programı seçip Görevi sonlandır düğmesine bastığınızda sistem çoğu zaman kendine gelir. Görev Yöneticisi bile açılmıyorsa 30-60 saniye bekleyin; birçok donma, arka planda süren ağır bir işlemin bitmesiyle kendiliğinden çözülür. Ancak fare de klavye de tamamen tepkisizse güç düğmesini 5-10 saniye basılı tutarak kapatmak son çare olarak kalır.
Bilgisayar neden donar?
Donma, işletim sisteminin "bekle" demesidir. Genelde şu sebeplerden biri vardır:
Bellek (RAM) dolmuştur. Onlarca sekme açık bir tarayıcı, aynı anda çalışan video düzenleyici veya arka planda güncelleme yapan programlar belleği tüketir.
Disk yüzde 100 çalışıyordur. Özellikle eski mekanik diskli makinelerde antivirüs taraması veya sistem güncellemesi diski kilitleyebilir.
Tek bir program çakılmıştır. Bu durumda sadece o pencere yanıt vermez, geri kalan sistem yavaş ama çalışır durumdadır.
Isınma vardır. Fan sesi aniden yükselip sonra sistem yavaşlıyorsa toz birikmesi akla gelmelidir.
Sürücü veya donanım sorunu vardır. Ekran kartı sürücüsü çöktüğünde görüntü birkaç saniye kararıp geri gelir.
Adım adım ne yapmalıyım?
Bekleyin. Yarım dakika hiçbir şeye dokunmayın. Panikle üst üste tıklamak sıraya daha çok istek ekler ve durumu kötüleştirir.
Ctrl + Shift + Esc. Görev Yöneticisi açılırsa "İşlemler" sekmesinde CPU ve Bellek başlıklarına tıklayıp en çok tüketen programı en üste taşıyın.
Suçluyu kapatın. Yanıt vermeyen uygulamayı seçin, Görevi sonlandır. Kaydedilmemiş veriler kaybolabilir, bu yüzden önce gerçekten kilitli olduğundan emin olun.
Ctrl + Alt + Delete deneyin. Görev Yöneticisi açılmıyorsa bu ekran genelde gelir; oradan oturumu kapatabilir ya da yeniden başlatabilirsiniz.
Sadece ekran donduysa: Windows'ta Ctrl + Shift + Win + B ekran kartı sürücüsünü yeniden başlatır. Kısa bir siyah ekran ve bip sesinden sonra görüntü döner.
Son çare: Güç düğmesini basılı tutun. Kapandıktan sonra 10 saniye bekleyip açın. Açılışta disk kontrolü çıkarsa yarıda kesmeyin.
Fare çalışıyor ama her şey ağır ilerliyorsa
Bu tam donma değil, tıkanmadır. Görev Yöneticisi'nde "Disk" sütunu sürekli %100 görünüyorsa büyük olasılıkla bir güncelleme veya tarama sürüyor. Bitmesini beklemek en sağlıklısıdır. Aynı ekranın "Başlangıç" sekmesinden bilgisayarla birlikte açılan gereksiz programları devre dışı bırakmak, sonraki açılışlarda ciddi fark yaratır — sitedeki bakım rehberinde bu konuyu daha ayrıntılı ele alıyoruz.
Kalıcı bilgisayar hızlama için ne yapılır?
Donmayı her seferinde çözmek yerine sebebini azaltmak daha mantıklı. Etkili bilgisayar hızlama adımları şunlar:
Başlangıç listesini temizleyin. Yılda bir kez kullandığınız programın açılışta yüklenmesine gerek yok.
Disk boş alanını koruyun. Sistem diskinde en az %15 boşluk kalsın; dolu disk sistemi belirgin biçimde yavaşlatır.
Kullanmadığınız programları düzgün kaldırın. Yarım kalan kurulumlar arka planda servis bırakır.
Tarayıcı eklentilerini gözden geçirin. Bellek tüketiminin büyük kısmı genelde tarayıcıdan gelir.
Güncellemeleri erteleyip biriktirmeyin. Birikince hepsi aynı anda inip diski kilitler.
Fiziksel temizlik yapın. Fan ızgaralarındaki tozu almak sıcaklığı düşürür, ısınma kaynaklı yavaşlamayı azaltır.
RAM yetmiyorsa artırın. Sürekli %90 üzeri bellek kullanımı görüyorsanız yazılımsal hiçbir ayar bunu tam çözmez.
Hangi belirti neyi gösterir?
Belirti
Muhtemel sebep
İlk adım
Tek pencere beyazlaşıyor
Program çakıldı
Görev Yöneticisi'nden kapat
Ekran 2-3 saniye kararıp dönüyor
Ekran kartı sürücüsü
Sürücüyü güncelle
Fan hızlanıyor, sistem yavaşlıyor
Isınma
Tozu temizle, havalandırmayı aç
Açılışta uzun süre kilitli
Çok fazla başlangıç programı
Başlangıç listesini kıs
Rastgele ve sık donma
Disk veya RAM arızası
Önce yedek al, sonra test et
Sık Sorulan Sorular
Güç düğmesiyle kapatmak bilgisayara zarar verir mi?
Nadiren yapıldığında ciddi bir zarar vermez, ama o anda diske yazılan dosyalar bozulabilir. Bunu alışkanlık haline getirmemek gerekir. Sürekli zorla kapatmak zorunda kalıyorsanız sorun yazılımsal değil donanımsal olabilir.
Görev Yöneticisi de açılmıyor, ne yapayım?
Ctrl + Alt + Delete ekranını deneyin. O da gelmiyorsa Caps Lock ışığına bakın: tuşa bastığınızda ışık yanıp sönüyorsa sistem hâlâ yaşıyordur, biraz daha bekle